W środę 27 lutego Centrum Nauki Kopernik gościło szereg dyskusji, poświęconych jakości powietrza w Polsce oraz sposobach na jego poprawę.

W jego trakcie uczestnicy zapoznali się m.in. z wynikami raportów Najwyższej Izby Kontroli oraz działanami, realizowanymi na szczeblu krajowym i lokalnym.

Jak zauważył marszałek województwa mazowieckiego, Adam Struzik, o poprawie jakości powietrza w polskich miastach trudno dziś mówić - według najnowszych danych w rankingu 50 miast Europy z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem Polskę reprezentuje już nie 33 jak do tej pory, lecz aż 36 miejscowości.

Nie ulega zatem wątpliości, że jeśli chcemy oddychać czystszym powietrzem, to potrzebne nam będą niemałe inwestycje - 100 milionów złotych z rezerwy wykonania, które przeznaczone zostaną na konkursy wymiany pieców oraz systemów grzewczych na Mazowszu to krok w dobrą stronę, ale potrzebych ich będzie znacznie więcej.

Jak truje nas smog

Koszty utrzymywania dotychczasowego stanu rzeczy, jak zauważył prezes Najwyższej Izby Kontroli, Krzysztof Kwiatkowski, pozostają ogromne. W wyniku smogu odnotowuje się co roku około 46 tysięcy przedwczesnych śmierci.

Statystyki są nieubłagane - oddychanie powietrzem w polskich miastach niesie ze sobą olbrzymie koszty zdrowotne, np. mieszkańcy Opoczna narażeni są na uszczerbek, równy wypaleniu w ciągu roku 8 tysięcy papierosów! Warto dodać, że nie jest to rekordowy wskaźnik...

Prezes NIK przedstawił rekomendacje daleko idących zmian prawnych, wśród których znalazło się m.in. niezwłoczne wyeliminowanie możliwości stosowania paliw stałych w nowo powstających obiektach budowlanych w zasięgu sieci ciepłowniczych
lub gazowych.

Zdaniem Izby w ciągu 5-10 lat wdrożony powinien zostać obowiązek przyłączania wszystkich budynków do tych sieci w wypadku istnienia możliwości technicznych, a długofalowo (20-30 lat) - ograniczenia dla stosowania paliw stałych w sektorze komunalno-bytowym.

Zmiany te nie obędą się bez rozwiązań, zapewniających wsparcie inwestycji i rekompensaty dla osób zagrożonych ubóstwem energetycznym.

Finansowanie zmian

O działaniach władz państwowych - takich jak dedykowana ulga podatkowa, normy jakościowe dla paliw stałych czy termomodernizacja budynków, zamieszkiwanych przez osoby zagrożone ubóstwem energetycznym - mówił z kolei rządowy pełnomocnik do spraw programu Czyste Powietrze, Piotr Woźny.

Przypomniał on zgromadzonym, że kwestie związane z problemami ze smogiem nie są zjawiskiem nowym - pierwszy, poświęcony im raport NIK ujrzał światło dzienne jeszcze w roku 2000.

Reprezentanci mazowieckich instytucji zajmujących się m.in. kwestiami środowiskowymi - Bartosz Dubiński oraz Mariusz Frankowski - zaprezentowali zestaw wcielanych w życie w regionie narzędzi w walce z zanieczyszczeniem powietrza, takich jak korzystnie oprocentowane pożyczki (przeznaczane głównie na samorządowe projekty kogeneracji energii elektrycznej i cieplnej) czy wykorzystywanie środków unijnych do inwestowania w efektywność energetyczną budynków, parkingi Parkuj i Jedź czy trasy rowerowe.

Budynki i transport były istotnymi elementami dalszych części Kongresu. W tym pierwszym temacie szczególnie warto wspomnieć o prezentacji prezesa firmy Velux Polska, Jacka Śliwińskiego.

Pomysły na czyste powietrze

Przypomniał on, że budynki odpowiadają za 40% zużycia energii w Europie, generują również 36% jej emisji gazów cieplarnianych. Zauważył, że kiepsko ocieplone i skonstruowane pomieszczenia mogą przyczyniać sie do negatywnych skutków zdrowotnych, takich jak wzrost zachorowań na astmę.

Zwrócił również uwagę na szeroko zakrojone korzyści, związane z inwestowani w poprawę efektywności energetycznej budynków, takie jak tworzenie nowych miejsc pracy (w tym w rejonach borykających się z jej brakiem) czy stymulowanie gospodarki w okresie jej spowolnienia.

W wypadku transportu warto z kolei wspomnieć o wystąpieniu Bartosza Piłata z Zarządu Transportu Publicznego w Krakowie, który jako pierwszy wprowadza na Kazimierzu strefę czystego powietrza.

Jak jednak zauważył gość Kongresu ogólnopolskie przepisy są aktualnie zbyt restrykcyjne - gdyby traktować je dosłownie nie byłoby pewności, czy do strefy mogłyby wjeżdżać rowery czy skutery elektryczne.

Jego zdaniem wczesne zwrócenie przez Kraków uwagi na konieczność zmian w modelu transportowym miasta (np. poprzez wprowadzenie zakazu wjzadu samochodów na Rynek Główny w 1979 czy strefy płatnego parkowania w 1988) sprawia, że ma ono doświadczenie we wprowadzaniu nowych rozwiązań i może myśleć chociażby o ograniczaniu udziału ruchu samochodowego w mieście do 25% do roku 2025.

Od edukacji po innowacje

W trakcie dyskusji panelowych nie zabrakło przykładów dobrych praktyk, realizowanych przez samorządy - od zarezerwowania przez Warszawę 300 milionów złotych na wymianę kotłów, poprzez zatrudnianie ekodoradców przez województwo małopolskie, aż po inwestowanie w ekologiczny tabor autobusowy i ładowarkę do samochodów elektrycznych w Ciechanowie.

Pojawił się również czas na pokazywanie ekoinnowacji, takich jak neutralizujący zanieczyszczenia tlenkami azotu beton, opracowany na Politechnice Warszawskiej. Projekt ten wspiuje się w podobne realizacje, wcieane w życie np. na budynkach w Rzymie czy chodnikach w Nowej Soli.

Centrum UNEP/GRID-Warszawa zaproszone zostało na panel, poświęcony edukacji i partycypacji społecznej. Prezentowaliśmy na nim działania, takie jak współtworzona przez UN Environment kampania "Breathe Life", projekty Centrum oraz Fundacji Veolia Polska (Młodzi Obserwatorzy Przyrody i Ciepło dla Pragi), a także realizację scenariuszy lekcyjnych z zakresu zanieczyszczeń powietrza, tworzonych w ramach finansowanego w ramach Erasmus+ Urban Science - Integrated Science for Smart Cities.

Czy za rok, zgromadzeni na tym wydarzeniu pochwalą się kolejnymi zmianami na lepsze w zakresie walki ze smogiem? Trzymamy za to kciuki!

Koordynator programu
Centrum UNEP/GRID-Warszawa
Inicjator programu
Fundacja Veolia Polska
Patronaty honorowe
Prezydent Miasta ZamośćBurmistrz Miasta PrzasnyszaBurmistrz Miasta ChrzanowaBurmistrz Miasta ŚwieciaBurmistrz Miasta Tarnowskie Góry